Ruben Mardulier is een professioneel kunstenaar met een achtergrond in circus, maar hij is zelden nog in de piste te zien. Liever zoekt hij de openbare ruimte op, waar het toeval heerst en waar willekeurige voorwerpen, mensen of relaties zijn aandacht trekken. Circus betekent voor hem: steeds nieuwe omgevingen opzoeken, daar aandachtig kijken en werken in nauwe relatie tot de context, om na de 'première' (die tegelijk dernière is) op zoek te gaan naar een nieuwe uitdaging. Dit 'situationeel' circus berust op de schoonheid (en de toevalligheid) van wat er in de wereld te vinden is, en het was ook het toeval dat Mardulier in contact bracht met de Buitengewone Gemeentelijke Kunstacademie in De Haan. Of eerder: een behulpzame medewerker uit de doe-het-zelfwinkel Gamma in Oostende, waar Mardulier woont en regelmatig binnenstapt voor zijn materiaal. In gesprek geraakt bleek de medewerker de vader te zijn van een andere kunstenaar, eentje die verbonden is aan deze op meerdere vlakken ‘ongewone’ Kunstacademie.
Opbouwen van zelfvertrouwen
De Buitengewone Gemeentelijke Kunstacademie De Haan is een initiatief van één vrouw: Martine Permentier, voormalig zorgkundige in een voorziening voor mensen met een beperking, zelf kunstliefhebber en kunstbeoefenaar. Bij de vaststelling dat ze met haar toenmalige patiënten nauwelijks terechtkan in de reguliere kunstacademies begint ze brieven te schrijven naar de verschillende kustgemeentes, met de vraag een academie te starten voor mensen met een (mentale) beperking. In De Haan krijgt ze gehoor.
Dertien schooljaren later draait de Buitengewone Gemeentelijke Kunstacademie De Haan op volle toeren. Er is een groep volwassen kunstenaars met een mentale beperking en een groep kunstenaars (vanaf tien jaar) met autismespectrumstoornis of afkomstig uit het buitengewoon onderwijs. Permentier geeft atelier op woensdag, vrijdag en zaterdag. Het inschrijvingsgeld is laag, de gemeente ondersteunt het project ook financieel. Aan het eind van elk schooljaar organiseert Permentier een volwaardige tentoonstelling in de openbare bibliotheek van De Haan.
“Kunst komt alleen tot zijn recht als het gedeeld wordt, het is belangrijk om ermee naar buiten te komen.”
In de atelierwerking ontwikkelen de kunstenaars hun vaardigheden en methodieken, maar de Kunstacademie is ook een plek waar gevoelens bespreekbaar worden gemaakt, zelfvertrouwen opgebouwd en emotionele processen veruiterlijkt. “Kunst leerde me leven met de gaten in mijn hoofd”, zo verwoordt een van de kunstenaars het. Veel van de artistieke verwerking gebeurt in het atelier en is gericht op het eigen ‘ik’, op de bubbel van de eigen gevoelens en gedachten. Om deze bubbel open te breken gaat Permentier op zoek naar samenwerkingen die de kunstenaars prikkelen om ook naar buiten te gaan - letterlijk en figuurlijk. Om de blik te openen naar de wereld. ‘De Gamma’ en de alerte vader van de jonge Emma brachten Ruben Mardulier op haar pad. Toeval - of niet?
Kijk, een steen
Mardulier gaat met de kunstenaars van de Buitengewone Kunstacademie op stap. Hij neemt ze onder andere mee naar Oostende, waar ze op de oude zwembadsite een opdracht krijgen. Hij laat ze kijken, fantaseren, verhalen bedenken rond stenen of andere voorwerpen die daar aanwezig zijn. Rond de plek, waar ooit een gebouw stond, en er nu niets meer is - waar alles mogelijk blijft. De kunstenaars dienen te starten van iets wat zich in de wereld bevindt, wat buiten henzelf ligt, en daar hun verbeelding op loslaten. Permentier: "Het was voor hen een grote stap. Soms zitten onze kunstenaars vast in hun gedachten. Ruben haalde hen uit hun hoofd, met heel eenvoudige oefeningen in kijken, beschrijven, stilstaan, voelen. Het bracht hen op een ander pad.”
Mardulier: “Veel van de kunstenaars worden in het dagelijkse leven ‘buiten de norm’ geplaatst. Door hen de kans te geven zich een rol eigen te maken - in dit geval: die van archeoloog, van onderzoeker - krijgen ze een status, nemen ze voor zichzelf ruimte in in de wereld.”
Het mooie aan de samenwerking tussen de Buitengewone Gemeentelijke Kunstacademie De Haan en Ruben Mardulier is dat geen van de partijen zich in de samenwerking diende te plooien of iets van de eigen authenticiteit prijsgeven. Mardulier doet met de Buitengewone Kunstacademie wat hij altijd al deed in zijn artistieke praktijk. Voor de Buitengewone Kunstacademie opende zich met Marduliers komst een nieuw spoor binnen een verder vertrouwde en veilige context - precies wat de kunstenaars nodig hadden om zich verder te kunnen ontwikkelen. Binnen een gelijkwaardige en waarachtige samenwerking tussen kunstenaar en kunsteducatieve organisatie kunnen beide zo een sprong maken.
Meer inspiratie?
Het opMaatorkest: kleine muzikanten, groot podium
Het Antwerp Symphony Orchestra brengt met het opMaatorkest muziek naar Antwerpse basisscholen. Leerlingen van het derde en vierde leerjaar maken wekelijks muziek. Zonder notenleer, spelenderwijs. Want bij het opMaatorkest draait het niet om perfecte noten, maar om naar elkaar luisteren en samen spelen. Tot ze samen stralen op het podium van de Elisabethzaal.
“Onderwijs gaat niet om wie je bent, maar om wie je kan worden”
Wie bij ‘schools’ leren denkt aan kennis reproduceren heeft het verkeerd voor. Deze vorm van leren beoogt juist het omgekeerde, zoals Jan Masschelein en Maarten Simons (KU Leuven) helder kwamen toelichten op het publiqForum. Ontdek hun visie hier.
Dit was de Roadtrip Cultuureducatie 2025
In 2025 organiseerde publiq voor een zevende keer de Roadtrip Cultuureducatie. Met drie evenementen verkenden we diverse thema’s die raken aan het brede begrip cultuureducatie.