De zorg- en welzijnssector staat voor tal van vragen en uitdagingen. Hierdoor groeit de behoefte aan samenwerking met andere maatschappelijke spelers – ook met cultuur. Vermaatschappelijking van de zorg, heet dat dan. Het is geen nieuw fenomeen, maar iets dat al decennia aan de gang is. .
Voor de cultuursector biedt dit kansen. Kunst en erfgoed zijn misschien geen geneesmiddelen, maar ze kunnen wel bijdragen aan empowerment, ontmoeting, positieve afleiding en zingeving. Ze vormen waardevolle middelen om het welzijn van mensen te versterken.
Outreach Lab
Het Huis van Alijn in Gent maakt al jaren werk van deze brug tussen erfgoed en welzijn. Naast de reguliere publiekswerking startte het museum ook een aparte ‘zorgwerking’ op: het Outreach Lab. Het doel? Erfgoed inzetten voor het welzijn van mensen. Het Outreach Lab ontwikkelt expertise en programma’s rond dit thema en bouwt op die manier aan een netwerk van erfgoed- en zorgorganisaties.
Inzichten uit onderzoek
In 2021 bundelden Museum Dr. Guislain, Huis van Alijn en Erfgoedhuis Zusters van Liefde hun krachten in het project ErfGoedVoelen. Samen met partners uit de zorg, het onderwijs en onderzoek gingen ze op zoek naar hoe cultureel erfgoed het welzijn kan bevorderen. Welzijnsgerichte cultureel-erfgoedinterventies ondersteunen en onderzoeken, dat was het doel.
Het project bestond uit vier trajecten voor verschillende doelgroepen: kinderen en jongeren in psychiatrische zorg, thuiswonende volwassenen met (jong)dementie en hun mantelzorgers, en 55-plussers op zoek naar sociaal contact of zingeving. Tijdens wekelijkse sessies in de musea werden verschillende erfgoedmethodieken toegepast. Het doel? Onderzoeken hoe het museum een betekenisvolle rol kan spelen voor deze deelnemers.
Het eindrapport bundelt de inzichten en biedt handvatten voor de toekomst.
Aan de slag met methodieken
In 2024 werkten Huis van Alijn, FARO, TOON en publiq samen aan een vormingstraject over erfgoed en welzijn. Centraal stonden 5 welzijnsgerichte methodieken, waarbij zowel theorie als praktische toepassing aan bod kwamen.
De 5 welzijnsgerichte methodieken:
- Object handling – Huis van Alijn
- Reminiscentie – Red Star Line Museum
- Maken – TOON & Pigmento vzw
- Object storytelling & Samen Lezen – ErfGoedVoelen & Het Lezerscollectief
- Mindfulness – FOMU
Elke methodiek werd toegelicht door Liesa Rutsaert (outreachmedewerker bij Huis van Alijn) en een praktijkexpert. TOON, het aanspreekpunt voor wie zorg en erfgoed wil verbinden, maakte video's vol tips en richtlijnen voor elke methodiek. .
Nog meer inspiratie?
Zorg voor erfgoed & zorg voor mensen
Het project ErfGoedVoelen zet cultureel erfgoed in om het welzijn van verschillende doelgroepen te verhogen. De praktijkvideo brengt twee laagdrempelige methodieken in beeld: object handling & object storytelling.
ART for CARE: met een koffer vol kunstwerken naar het ziekenhuis
Met S.M.A.K. Beweegt brengt mensen en hedendaagse kunst samen. Een mooi voorbeeld daarvan is ART for CARE. Onder die noemer trekt een gids met een koffer vol kunstwerken naar ziekenhuizen in het hele land.
Emotienetwerken als methode om immaterieel erfgoed te laten voortbestaan
Hoe voer je gesprekken over erfgoed in de hedendaagse samenleving waarin steeds meer mensen samen leven die elkaar steeds minder kennen? Danielle Kuijten (Imagine IC) legde tijdens de roadtrip cultuureducatie de methode ‘emotienetwerken’ uit.