“Blijkbaar ben ik een Teaching Artist?!”

Wat is Teaching Artistry?

Kunst verbeeldt, kunst activeert, kunst emancipeert. Daar zijn Teaching Artists rotsvast van overtuigd. Een Teaching Artist activeert kunstzinnigheid bij mensen om tal van redenen. Dat doen ze door kunst niet te zien als een object, maar als werkwoord: het doet mensen groeien, het versterkt gemeenschappen of stimuleert kritisch denken.

Kunstenaars staan centraal in dit concept. Een Teaching Artist is in de eerste plaats een kunstenaar - iemand met een eigen artistieke praktijk die anderen inspireert, verbindt en activeert. Naast een stevige artistieke basis is ook pedagogisch inzicht onmisbaar. Daarom beschikt een Teaching Artist over een ‘rugzakje’ aan werkvormen en methodieken die flexibel worden ingezet en aangepast aan de groepsdynamiek en het proces. Het is juist die combinatie van ‘Artistry’ en ‘Teaching’, van artistieke en pedagogische skills, die een Teaching Artist in staat stelt betekenisvolle (leer)processen mogelijk te maken.

Voorbeelden van Teaching Artistry - al noemen ze zich (misschien) niet zo:

• Tutti Fratelli is een sociaal-artistieke werkplaats in het hart van Antwerpen. Professionele kunstenaars gaan er met woord, muziek, beweging en beeld in gesprek met een diverse groep spelers, in het bijzonder mensen die minder kansen kregen. Hoewel ze zichzelf niet per se als Teaching Artists zien, belichamen ze wel de essentie ervan: kunst als emancipatorische kracht.
• Dementie werkt vaak eenzaamheid in de hand, zowel bij personen met de diagnose als bij hun mantelzorgers. Via vertelkunst laat Souvenir, een project van OPENDOEK, mensen met dementie opnieuw contact maken met zichzelf en hun omgeving. Via aangepaste methodieken krijgen mensen met dementie de kans om storyteller te worden van hun verhaal. Zo ervaren ze meer zeggenschap, waardering en verbondenheid.
• MUS-E Belgium gebruikt de kracht van kunst en verbeelding om bij te dragen aan een meer inclusieve samenleving. De organisatie creëert een kader voor artistieke trajecten waarin kunstenaars uit verschillende disciplines vrij experimenteren en in dialoog gaan met deelnemers, in het bijzonder kinderen en jongeren. Het doel? Kinderen en jongeren de wereld laten zien vanuit verschillende perspectieven via kunst, en zo hun blik verruimen.
• Tijdens de zomerscholen van Creatief Schrijven worden anderstalige kinderen ondergedompeld in creativiteit en Nederlands taalplezier, door schrijfdocenten die ook gediplomeerd zijn in andere kunstvormen (grafische vormgeving, illustratie, theater, ...). Deze kunstenaars/schrijfdocenten gebruiken de kracht van verbeelding, spel en expressie om taal en communicatie bij kinderen aan te wakkeren en hen zin te geven in het oefenen van de taal. Meertaligheid (in kunstvormen) als hefboom tot het leren van de gesproken en geschreven taal.

Wie zijn Teaching Artists? En waarom een Engelse term?

Hoewel de term in België nog niet is ingeburgerd, zijn er ook in België tal van Teaching Artists aan het werk - al noemen ze zich misschien anders. Denk aan gemeenschapskunstenaars, sociaal geëngageerde makers of kunstenaars die actief zijn in scholen. Je vindt Teaching Artists op verschillende plekken in scholen, buurthuizen, musea, concertzalen, ziekenhuizen, gevangenissen, woonzorgcentra, en meer.

En waarom een Engelse term? Het helpt om aansluiting te vinden bij een internationaal netwerk van collega’s wereldwijd. Zo vormt Teaching Artistry een gedeelde taal met als thuisbasis het International Teaching Artist Collaborative (ITAC).

Wat kan het betekenen voor de praktijk?

Het begrip Teaching Artistry is niet alleen relevant voor kunstenaars, maar ook voor cultuurhuizen, kunsteducatieve organisaties, de amateurkunstensector en alle andere plaatsen waar kunstenaars een rol spelen.

Teaching Artistry en het DNA van amateurkunsten

De filosofie van Teaching Artistry sluit nauw aan bij het DNA van amateurkunsten, waar kunst wordt ingezet als motor voor emancipatie, gemeenschapsvorming en maatschappelijke verandering. Amateurkunstenaars beoefenen hun discipline om te groeien, samen te leren en zich te engageren. Daarbij ondersteunen de negen amateurkunstenkoepels, waaronder OPENDOEK en Creatief Schrijven, hen met coaching, trajecten, opleiding en podiumkansen. Vaak gebeurt dit in samenwerking met professionele kunstenaars, DKO-leerkrachten en sociale organisaties. Vanuit die kruisbestuiving ontstaat een praktijk die dicht aanleunt bij Teaching Artistry: kunstenaars die zowel artistieke als pedagogische inzicht inzetten om mensen en groepen te versterken.

Enkele inzichten uit de Roadtrip Cultuureducatie

1. Een gedeelde taal en netwerk

Internationaal verenigt het begrip Teaching Artistry kunstenaars en cultuurwerkers die kunst inzetten om verbinding en groei te stimuleren. De term zorgt voor herkenning: het geeft taal en zichtbaarheid aan praktijken die vaak intuïtief of individueel ontstaan bij kunstenaars, kunstdocenten of kunsteducatieve organisaties.

2. Een andere blik op kunstenaars

Het concept kan een spiegel voorhouden aan organisaties die met kunstenaars werken. Wat als kunstenaars meer autonomie krijgen wanneer ze worden ingeschakeld voor creatieve workshops? Wat als Teaching Artists worden uitgenodigd om mee te denken over de eigen werking, atelier of projecten? Dat vraagt vertrouwen in kunstenaars en voldoende ruimte voor hen om te experimenteren, te falen en het opnieuw te proberen.

3. Spanning tussen autonomie en instrumentalisering

Het begrip Teaching Artistry roept ook kritische vragen op. Mag kunst er niet gewoon zijn omwille van de kunst? Moet kunstzinnigheid altijd een maatschappelijk doel dienen? En wat betekent dat voor de rol van de kunstenaar? Legt het concept te veel gewicht op de schouders van Teaching Artists? Mogen we als samenleving verwachten dat kunstenaars maatschappelijke verandering teweegbrengen?