publiq, Meemoo, Cultuurconnect en het departement Cultuur, Jeugd en Media denken in een gezamenlijk traject na over publieke waarden voor onze online ruimte. Hoe gaan we om met sociale mediaplatformen die in handen zijn van niet bepaald liberale organisaties, mensen of landen? Hoe ethisch is AI? Wat met al die cookies? Wat zijn de ecologische implicaties van digitalisering? En hoe kan je hiermee omgaan als (publieke) organisatie of als individu?
Rob Heyman, coördinator van het Kenniscentrum Data & Maatschappij, Karen Schilders van publiq en Ilke Froyen, directrice van Cultuurconnect lichtten dit toe op het publiqForum 2025 in Oostende.
Dit artikel is een samenvatting van deze sessie in een handvol quotes en definities en nodigt uit om zelf te reflecteren over het democratisch inrichten van de digitale ruimte.
Opgelet: bevat Engelse termen!
- “Blote borsten mogen niet op Facebook, maar nepadvertenties en fake news mogen welig tieren.” Rob Heyman geeft aan dat digitalisering nooit neutraal is, maar altijd waardengedreven. Met het gevaar dat we die waarden na verloop van tijd niet meer kritisch evalueren, zodat ze een nieuwe standaard worden.
- “Datacenters nemen de plaats van boerderijen in.” De ecologische implicaties van digitalisering zijn groot volgens Rob Heyman, en grote tech-spelers verkiezen dat gebruikers liever denken bij hun tools aan zuivere lucht, met afbeeldingen van cleane ‘clouds’.
- “Zet niet zomaar de Ikea-stoel of -kruk in elkaar, maar probeer er ook eens een slee van te maken.” Met Ikea-hacks als voorbeeld stelt Rob Heyman dat mensen technologie voor volledig onverwachte dingen kunnen gebruiken, volgens hem heel waardevol voor en vanuit culturele organisaties en lokale besturen.
- “Laten we niet hopeloos worden door big tech, maar hoopvol naar de toekomst kijken.” Karen Schilders van publiq heeft het over Rewilding the internet (Maria Farrell): hoe ervaringen rond het ‘herverwilderen’ en herstel van natuurlijke ecosystemen, ook een hefboom kunnen bieden voor onze omgang met technologie. De heropleving van ‘the indie web’ en de bloei van digitale burgertuintjes ofwel kleinschalige digitale projecten die op een alternatieve, creatieve manier een gevarieerd digitaal ecosysteem vormen, wordt hierbij belicht.
- “Slechts 5 procent van online content die gedeeld wordt tussen mensen, vindt plaats in de publieke ruimte van grote sociale media platformen.” Karen Schilders geeft aan dat er ook een trend gaande is, waarbij een broadcasting internet wordt ingeruild voor een internet van kleinere communities. Op een open, en positieve manier wordt ingezet op verbinding en decentralisatie.
- AI custodianship vs. responsible AI: Rob Heyman stelt dat we best niet (enkel) inzetten op de creatie van een Responsible AI, maar vooral op een AI custodianship waarbij we werken aan een gezamenlijke menselijke verantwoordelijkheid in het hoeden, begeleiden en zorgen voor (de evolutie van) deze digitalisering. Een ethisch kader op basis van een dynamisch proces.
- “Shared market vs. market share” - Karen Schilders legt uit hoe publiq meewerkt aan het vormgeven van dat door Rob Heyman beschreven custodianship. “Het collectief platform waaraan publiq bouwt is niet op winst gericht, maar op een maatschappelijk doel - met, door en voor de sector en een divers publiek.” Zo worden er algoritmes ontwikkeld die verwondering inbouwen, en ook toeleiden naar aanbod waarmee iemand minder vertrouwd is. Dit om filterbubbels tegen te gaan en smaakverbreding te stimuleren.
- “Cultuur verbindt, technologie versterkt.” - Ilke Froyen over de missie van Cultuurconnect. Vanuit de coöperatieve organisatie zetten ze volop in op innovatieve projecten, vooral voor bibliotheken en podiumhuizen. Digitale inclusie vormt hierbij steeds het uitgangspunt, met onder meer oog voor de toegang tot tools en het bouwen aan competenties.
- “We zijn niet anti-digitalisering, maar het bunkerbouwen van bepaalde platformen moet tegenwicht krijgen via een nieuwe toe-eigening van de digitale ruimte. Zodat de digitale democratie groeit, niet in de cloud, maar in jouw buurt,” zo zegt Rob Heyman.
Ook binnen het cultuur- en vrijetijdsbeleid wordt gekeken naar de rol van technologie en digitalisering, en welke waarden hierbij na te streven. Het departement Cultuur, Jeugd en Media schreef daarom een onderzoeksopdracht uit waarbij wordt gekeken naar bestaande waardenkaders en governance-structuren.
Het opzet is om te komen tot een set van publieke waarden en ethisch-juridische principes die richtinggevend kunnen zijn bij digitaliseringsprojecten en het vormgeven van digitale ruimten. Dit traject loopt verder in 2026 en landt in een eerste versie van een waardenkader, met een voorstel tot implementatie- en evolutiestrategie, waarmee de cultuur- en vrijetijdsector aan de slag kan gaan.
Dit was het publiqForum 2025
Op 2 december 2025 waren bijna 300 collega’s aanwezig op het publiqForum in Oostende! Het was een dag bomvol inspiratie, uitwisseling en boeiende praktijkverhalen.
Data delen en beheren op het UiTwisselingsplatform
Hoe het UiTwisselingsplatform cultuurhuizen volledige controle geeft over hun data en datadeling tegelijk eenvoudiger, veiliger en transparanter maakt.
“Investeren in participatie is investeren in mensen”
Hoe zorgen we ervoor dat iedereen kan deelnemen en deelhebben aan vrije tijd? Emeraude Tshidibi Kabeya gaf een vurig statement, gevolgd door een geanimeerd panelgesprek.