Rollen wegen

Rollen wegen is een kaartspel dat onzichtbare groepsdynamieken zichtbaar maakt. Ontdek niet alleen formele functies, maar ook de informele rollen die mensen opnemen, zoals zorgdrager of verbinder, om zo bewuster en flexibeler te kunnen samenwerken. Het kaartspel is ontwikkeld door publiq voor organisaties die actief zijn in vrije tijd en een samenwerkingsverband willen opstarten of versterken.

• Je ziet wat er écht gebeurt: Het spel legt jullie dagelijkse praktijk op tafel. Je ontdekt in één oogopslag welke rollen er missen, waar mensen misschien dubbel werk doen, of waar iemand te veel hooi op zijn vork neemt. Zo kun je elkaar in de toekomst veel beter aanvullen.
• Veilig wrijvingen bespreken: Spanningen aankaarten is vaak lastig. Maar omdat je het in dit spel hebt over rollen in plaats van over personen, voelt niemand zich persoonlijk aangevallen. Dat maakt het makkelijk om fricties eerlijk en veilig uit te spreken.
• Ruimte om te groeien: Omdat rollen niet vaststaan, krijg je de kans om eens iets nieuws te proberen. Pak een nieuwe rol op, claim wat extra verantwoordelijkheid, of laat simpelweg eens een taak los.
• Duidelijkheid over knopen doorhakken: Het spel dwingt je ook om het over 'mandaten' te hebben: wie mag er eigenlijk welke beslissingen nemen? Als dat voor iedereen helder is, verloopt de samenwerking direct een stuk vlotter en eerlijker.

Van praten naar doen: je blijft na afloop niet hangen in theorie of een goed gesprek. Het spel helpt je om alle inzichten direct om te zetten in heel concrete afspraken. Zo zorg je ervoor dat er morgen ook écht iets verandert op de werkvloer.

In elk team neem je bewust of onbewust een bepaalde rol aan. Zie zo'n rol niet als wie je bent, maar als een handig etiket. Zodra je hardop zegt: "Ik pak nu even de rol van zorgdrager op", weet de rest van de groep direct waar ze aan toe zijn en kunnen ze je ondersteunen. Zolang rollen onbesproken blijven, blijft de samenwerking vaag. Door ze uit te spreken, voorkom je dat iemand voor altijd vastroest in dezelfde taak en creëer je ruimte voor groei en creativiteit.

Rollen zijn altijd tijdelijk en hangen af van de situatie. Je trekt ze even aan en doet ze daarna weer uit. Je ziet ze in verschillende vormen:

• Praktisch: de zorgdrager, de tijdbewaker of de probleemoplosser.
• Dynamisch: de verbinder, de initiatiefnemer of juist de stille observator.
• Ideologisch: de sfeermaker, de 'buffer' die spanningen opvangt, of degene die altijd waakt over duurzaamheid of inclusie.

Je kunt deze twee termen makkelijk uit elkaar houden:

• Een rol gaat over de houding en energie die je tijdelijk aanneemt. Dit ontstaat vaak spontaan.
• Een mandaat is de ruimte en toestemming van de groep om vanuit die rol ook echt actie te ondernemen of knopen door te hakken. Een mandaat ontstaat niet zomaar, dat spreek je bewust met elkaar af.

Hoe werkt dit in de praktijk?

Je kunt je in een groep wel opwerpen als leider, maar zonder expliciet mandaat krijg je geen beslissingen doorgevoerd.
Als zorgdrager bewaak je de sfeer, maar om echt in te grijpen en verplichte rustmomenten voor het team in te plannen, heb je een mandaat nodig.
Een verbinder legt soepel contacten, maar kan pas officiële afspraken met externe partners maken als de groep daar vooraf groen licht (een mandaat) voor heeft gegeven.

Het is dus belangrijk om regelmatig te bevragen:

• Welke rollen nemen we op, bewust of spontaan?
• Welke mandaten horen daarbij, en zijn die helder en gedragen?
• Waar zit te veel of te weinig mandaat, en wat betekent dat voor de samenwerking?

Door rollen en mandaten samen te bekijken, wordt zichtbaar wie welke verantwoordelijkheid draagt, waar ruimte is om te groeien, en waar spanning ontstaat tussen intentie en macht. 
Zowel rollen als mandaten hoeven niet vast te liggen, ze kunnen evolueren, gedeeld worden of tijdelijk uitgeleend. Zo blijven samenwerkingen emanciperend en dynamisch.

• Rollen binnen de samenwerking zichtbaar maken.
• Inzicht krijgen in hoe rollen elkaar aanvullen en ondersteunen.
• Erkennen dat rollen flexibel zijn: ze kunnen opgenomen, losgelaten of ontwikkeld worden.
• Collectief reflecteren over ontbrekende rollen en ruimte creëren om nieuwe rollen te verkennen.
• Niet gericht op het evalueren van individuen, maar op het begrijpen van rollen en hun complementariteit.

• Voor organisaties die actief zijn in vrije tijd en een samenwerkingsverband willen opstarten of versterken.
• Het spel ‘Rollen wegen’  bestel je hier. Prijs zonder begeleider, met begeleidende sessie. 
• Groepsgrootte: 4-12 deelnemers (bij grotere groepen splitsen in subgroepen).
• Duur: +/- 90 minuten (spelen, reflectie en actieplanning)
• Uitkomst: inzicht in rolverdeling, complementariteit, hiaten, groeimogelijkheden en concrete acties voor flexibele samenwerking, functiebeschrijvingen.
• Advies voor het aantal kaarten per groep: 
  Groep van 4–6: 15 rolkaarten; 
  Groep van 7–9: 20 rolkaarten; 
  Groep van 10–12: 25 rolkaarten.
  Groep van 12-25: 35 rolkaarten

Een uitgebreide handleiding voor het spelen van het kaartspel vind je hier.