Hotel Zonder Zeezicht

Participatie is een begrip waar veel organisaties naar streven, maar tegelijk ook een woord dat vaak abstract blijft. Wat betekent het precies dat mensen mogen meepraten, meewerken en meebeslissen? En wanneer verandert inspraak in echt eigenaarschap?

Het participatieve project Hotel Zonder Zeezicht in Oostende biedt daarop een verrassend antwoord. Verschillende organisaties gingen er samen aan de slag met de vraag hoe je een plek herbestemt op een manier die mensen niet alleen betrekt, maar hen ook werkelijk laat voelen dat die plek deels van hen is. De medewerkers van het project maken een duidelijk onderscheid: participatie is geen inspraakmoment, maar een vorm van eigenaarschap. Hoe laat je een buurt zich thuis voelen op een plaats die voordien betekenisloos of zelfs problematisch was? Hun antwoord was even eenvoudig als creatief: ze veranderden een gigantisch braakliggend terrein in een hotel. Niet met muren en bedden, maar met gemaaide cirkelvormige kamers waar Oostendenaren gratis een plek konden "huren" om er hun ding te doen.

Hotel zonder zeezicht ontstond op vraag van de stad Oostende. Na de afbraak van het oude zwembad bleef een terrein ter grootte van twee voetbalvelden achter. De stad wilde tonen dat ze niet zomaar wilde volbouwen, maar eerst luisteren naar de bevolking. Daarom vroeg ze drie organisaties om een participatief traject op te zetten rond de toekomst van deze plek.

Namelijk:

• Dear Pigs, een Brussels artistiek collectief dat interventies in de publieke ruimte ontwikkelt.
• kleinVerhaal vzw, een participatieve kunstpraktijk uit Oostende die werkt met een zeer diverse groep bewoners, inclusief de meest kwetsbaren.
• KAAP vzw, een kunstenorganisatie actief in Oostende en Brugge, die het project in contact bracht met kunstenaars.

De opdracht was helder: onderzoek samen met bewoners, buurtorganisaties en kunstenaars wat deze plek kan worden, door middel van kunst en participatie. Het participatietraject vertrok vanuit een speelse insteek, het grasveld werd een hotel en elke zelfgemaakte cirkelkamer een mogelijkheid om te experimenteren, te creëren, samen te komen of iets nieuws te bedenken.

Hoe participatie in de praktijk verliep

Volgens de betrokken organisaties was het participatieproces geslaagd, al zouden sommigen van het stadsbestuur dat misschien anders beoordelen. Het project had namelijk niet de zichtbaarheid of massa-activiteit waar een stadsbestuur soms op hoopte. Participatie zag er hier niet uit als een drukbezocht evenement, maar als vele kleine, fragiele en soms trage initiatieven. En precies daarin zit de waarde.

Hotel zonder zeezicht was geen stappenplan of blauwdruk voor hoe participatie moet verlopen. Het was een experiment, en dat maakt het tegelijk rijker en leerzamer. Het traject verliep traag, met periodes van stilte, mislukte pogingen en onverwachte wendingen. Het terrein zelf werkte ook niet meteen mee, er was kleigrond gestort en de eerste maanden wilde er niets groeien en waren er enkel grote waterplassen.

Toch ontstonden er kleine parels. Jongeren uit kwetsbare groepen bouwden een racebaan. Poëten creëerden een poëziefontein waar ze elke week water uit de zee haalde en poëzie voordroeg wanneer het water naar beneden klaterde. Dit soort projecten leek op het eerste gezicht klein, maar ze waren betekenisvol, menselijk en verbindend.

Uit het traject kwamen enkele belangrijke lessen naar voren.

• Participatie volgt geen verwachtingen. Het resultaat zal er bijna nooit uitzien zoals de opdrachtgever zich had voorgesteld en dat is oké.
• Eigenaarschap vraagt tijd. Een jaar bleek eigenlijk te kort om het terrein echt te laten groeien, letterlijk en figuurlijk.
• Toegankelijkheid is essentieel. Een duidelijk aanspreekpunt, zoals de receptionist van het hotel, een centrale kiosk als ankerpunt, helpt mensen instappen.
• Kleine middelen maken een groot verschil. Een klein budget om zaadjes, materiaal of potgrond te kopen maakte het makkelijker om initiatieven mogelijk te maken.
• Mensen eerst, regels daarna. Door bewoners beter te leren kennen, konden de spelregels en werking van het project telkens worden aangepast aan hun noden.

Hotel zonder zeezicht toont hoe uitdagend participatie kan zijn, maar vooral hoe waardevol. Het was geen spectaculair traject met grote zichtbare veranderingen. In plaats daarvan bracht het kleine menselijke initiatieven samen in een publicatie die de charme van participatie vastlegt: poëzie die uit onverwachte hoeken opduikt, jongeren die iets bouwen dat ze nooit eerder hadden geprobeerd, buurtbewoners die elkaar ontmoeten op het gras en tussen de boom.

Het project bewees dat participatie niet draait om spektakel, maar om ruimte maken. Ruimte voor ideeën, ruimte voor falen, ruimte voor verbondenheid. En vooral: ruimte voor mensen om zich ergens thuis te voelen.