Twintig jaar geleden ontstond het idee om families op een speelse manier naar cultuur te leiden. Vandaag is Schatten van Vlieg uitgegroeid tot een vaste waarde in de Vlaamse en Brusselse zomervakantie. Al 20 jaar trekken duizenden families elke zomer op schattenjacht in musea, bibliotheken, cultuurhuizen en erfgoedsites. We blikken terug met Peter Bary, vandaag directeur van M Leuven. Hij stond aan de wieg van het label Vlieg en de campagne Schatten van Vlieg tijdens zijn periode bij CultuurNet (nu publiq).
Van oude cinema naar een technologische belofte
Peter Bary verloor begin jaren 90 zijn hart aan de cultuursector. Na zes jaar werken in het filmmuseum en een uitstapje naar de luchtvaartsector, kwam hij begin jaren 2000 terecht bij het net opgerichte CultuurNet. Het was de tijd waarin het internet zijn eerste grote beloftes deed. "Er heerste een groot, optimistisch geloof in de kracht van technologie om de deelname aan cultuur democratischer te maken", herinnert Peter zich. En dat sprak hem persoonlijk enorm aan.
De filosofie achter Vlieg
De weg naar cultuurbeleving vinden, is niet voor iedereen even evident. Of iemand de stap zet naar een museum, voorstelling of bibliotheek, hangt sterk af van de familiale context. De stimulans of gewoontes vanuit het gezin zijn wel of juist niet aanwezig. Hierbij verwijst Peter naar de cultuursocioloog Nagel. Nagel toont aan dat als kinderen op jonge leeftijd een positieve ervaring opbouwen met cultuur,
de kans groter is op cultuurparticipatie in de volwassen leeftijd. Ouders en andere vertrouwde volwassenen spelen daarin een sleutelrol. Zij vormen de veilige context waarin kinderen positieve cultuurervaringen kunnen beleven. “Scholen zijn nodig om inclusief te zijn," zegt Peter, "maar de impact is het allersterkst binnen de familiecontext."
"Een museum of cultuurhuis kan wel degelijk een third place zijn, een publieke living. Ook voor mensen voor wie een museumbezoek geen deel uitmaakt van het dagelijks menu."
Geïnteresseerd in Nagel's werk?
'Effecten van ouders en school op cultuurparticipatie in de periode van adolescentie tot jongvolwassenheid.' - Ineke Nagel & Harry B.G. Ganzeboom (2007)
'Cultuurdeelname in de levensloop: Effecten van cultuursocialisatie in gezin en school. (Internationale titel: Cultural participation in the life course: adolescent and adult cultural habits).' - Ineke Nagel (2004)
Vlieg als label
Vanuit deze filosofie groeide de wil bij Peter om families beter te bereiken en toe te leiden naar cultuur. Deze kans kreeg hij binnen publiq. “We zijn begonnen met het uitlichten van ons aanbod dat echt gericht is op samen genieten met kinderen”, vertelt hij. Daarvoor creëerden we het Vlieg-label.
De visuele weergave van 'Vlieg' is niet zomaar gekozen. Bij Peter thuis werden vijf à zes visuele concepten op de salontafel gelegd. Ongeveer 25 kinderen van de buurt zijn komen kijken en werden geïnterviewd, om er zo achter te komen welk visueel beeld het beste werkt. Niet volwassenen, maar kinderen beslisten welk beeld het sterkst werkte. De winnaar? Vlieg!
"Dat vliegje kwam eruit... Dat is een supercool insect, want dat kan kleven tegen plafonds, wie kan dat nog?”
Families activeren
Het label werd vrij snel goed opgepikt. “Maar”, vertelt Peter, “dat is nog iets anders dan echt activeren, we misten nog een campagne”. Deze loopt best op het moment dat families het meest samen tijd spenderen, de zomervakantie dus!
In de periode dat er werd nagedacht over een campagne werd ‘Geocaching’ populair, een wereldwijde schattenzoektocht waarbij mensen met behulp van gps-coördinaten op zoek gaan naar verborgen ‘caches’. Een ideale manier om vol avontuur nieuwe plekken te ontdekken. “Je hebt caches die verborgen zitten op heel interessante plekken in gewelven van kathedralen, het heeft indirect maar zeer natuurlijk een cultureel effect", vertelt Peter.
Toen dacht hij: "Op die methodiek kan ook ingespeeld worden
met de cultuursector om schatten te gaan verstoppen, met instructies die een soort kunst- of cultureel-educatieve invulling kunnen krijgen”. Dat was niet hypercomplex om georganiseerd te krijgen, en het heeft zijn effect gehad. Zo ontstond Schatten van Vlieg. De eerste edities trokken meteen duizenden bezoekers. Een ideale gelegenheid om die families te overhalen zich in te schrijven op de Vlieg-nieuwsbrief en hen ook de rest van het jaar naar culturele activiteiten te gidsen.
Zo is dan het idee van Schatten van Vlieg ontstaan, dat 20 jaar later nog steeds dezelfde invalshoek heeft: families met kinderen op een speelse manier leiden naar cultuur. ““Ik kan echt niet vatten dat dit al twee decennia loopt”, zegt Peter. “De snelheid waarmee de tijd evolueert, is compleet van de pot gerukt.”
“De creativiteit van de sector is heel groot, daarom is de vrijheidsgraad in de campagne zo fijn”
De poëzie van de schattenjacht
Vandaag, 20 jaar later, is de essentie van Schatten van Vlieg onveranderd gebleven. Waar de rest van het jaar vaak in het teken staat van schema’s en verplichtingen, biedt de zomer een broodnodige periode van vrijheid. Schatten van Vlieg moet lichtvoetig en tastbaar blijven volgens Peter. De campagne blijft krachtig omdat het analoog, tactiel en in het echte leven plaatsvindt. Het is een stukje poëzie in de zomer.
Na 20 jaar is Schatten van Vlieg niet meer weg te denken uit de culturele zomervakantie. Het begon met een idee, ging naar een livingtafel met 25 kinderen, en groeide uit tot een campagne die verbindt. Op naar de volgende 20 jaar vol poëzie, tastbaarheid en cultuur!
Tips uit 20 jaar Schatten van Vlieg
Schatten van Vlieg bestaat dit jaar 20 jaar. We vroegen twee ervaren schattenjachtmakers naar hun beste tips.
2 x schatten zoeken zonder taaldrempel
Schatten van Vlieg: een zomerzoektocht ook voor laag- of anderstalige gezinnen. De gemeentes Dilbeek en De Panne vertellen hoe ze dit aanpakken.
Het succes van de Vlieg-zoektocht bij het scheepvaartmuseum
Voor het tweede jaar op rij deed de Provinciale Erfgoedsite Scheepswerven Baasrode mee met de jaarlijkse zomercampagne Schatten van Vlieg. Hun Vlieg-zoektocht was dit jaar een gigantisch succes. Waarom was hun zoektocht zo’n succes? Wat hebben zij geleerd en welke tips hebben ze voor jou?